Λάτσης – Το όνομα δεν είναι απλώς πλούτος, είναι μηχανισμός

Στην Ελλάδα η ισχύς δεν κυκλοφορεί πάντα με κοστούμι υπουργού.

Συχνά κυκλοφορεί πιο ήσυχα. Με τράπεζες. Με διυλιστήρια. Με malls. Με “στρατηγικές επενδύσεις”. Με ιδρύματα που καλλιεργούν κύρος. Με διεθνείς δομές που κρατούν απόσταση από τον θόρυβο.

Η περίπτωση Λάτση δεν είναι απλώς η ιστορία ενός πολύ πλούσιου ονόματος. Είναι η ιστορία ενός συστήματος επιρροής που έμαθε να πατά σε πολλά ταμπλό ταυτόχρονα. Και αυτό είναι που την κάνει πραγματικά σημαντική.

Ο Σπύρος Λάτσης παραμένει δισεκατομμυριούχος, με βάση τη Γενεύη, σύμφωνα με τον Forbes, ενώ ο δημόσιος εταιρικός και κοινωφελής χάρτης γύρω από το όνομα δείχνει μια εξουσία με διεθνή διάρθρωση και ελληνικό αποτύπωμα.

Οι τράπεζες δεν ήταν business. Ήταν μοχλός ισχύος

Όποιος θέλει να καταλάβει πώς λειτουργεί το μεγάλο χρήμα στην Ελλάδα, δεν πρέπει να ξεκινήσει από τα πρωτοσέλιδα. Πρέπει να ξεκινήσει από τις τράπεζες. Εκεί φαίνεται καθαρά πότε η ιδιωτική ισχύς γίνεται συστημική δύναμη.

Το 2012, η Reuters κατέγραφε ότι η EFG Eurobank διαχωριζόταν από την EFG Group κατόπιν πίεσης ευρωπαϊκών εποπτικών αρχών και ότι το μεγαλύτερο μέρος της συμμετοχής μεταφερόταν σε νεότερα μέλη της οικογένειας Λάτση. Αυτό δεν ήταν μια απλή τεχνική αναδιάρθρωση.

Ήταν μια στιγμή που αποκάλυπτε πως ο ελληνικός τραπεζικός βραχίονας έπρεπε να αποκοπεί από τη διεθνή δομή του ομίλου υπό συνθήκες κρίσης και εποπτικής πίεσης.

Μετά ήρθε το πιο βαρύ κεφάλαιο. Οι ελληνικές τράπεζες δεν σώθηκαν από την αγορά. Σώθηκαν από ένα καθεστώς μαζικής δημόσιας στήριξης. Το HFSF έριξε περίπου 50 δισ. ευρώ σε κεφαλαιακές ενισχύσεις κατά την περίοδο της κρίσης, με την έξοδο του κράτους από τις συμμετοχές να ολοκληρώνεται ουσιαστικά μόλις τα τελευταία χρόνια. Αυτή είναι η μεγάλη αλήθεια που συχνά πνίγεται είτε στον λαϊκισμό είτε στην τεχνική γλώσσα: όταν το τραπεζικό σύστημα λύγισε, το κόστος δεν έμεινε στους ισχυρούς. Πέρασε στο δημόσιο πλαίσιο διάσωσης.

Αυτό είναι το κρίσιμο σημείο. Όχι οι φωνές του τύπου “έφυγαν με μηδέν” ή “χρωστούσαν δισεκατομμύρια” που συχνά γράφονται πρόχειρα.

Το ουσιαστικό ερώτημα είναι άλλο: πώς ένα τραπεζικό σύστημα ιδιωτικού ελέγχου λειτούργησε επί χρόνια με ιδιωτικά οφέλη, αλλά κατέρρευσε με δημόσιο μαξιλάρι. Εκεί βρίσκεται η πραγματική πολιτική ουσία του φακέλου.

Γενεύη για το χρήμα, Λιχτενστάιν για το περίβλημα

Οι μεγάλες οικογένειες δεν χτίζουν μόνο επιχειρήσεις. Χτίζουν και αρχιτεκτονική προστασίας. Στην περίπτωση Λάτση, αυτή η αρχιτεκτονική φαίνεται καθαρά.

Ο Forbes καταγράφει τον Σπύρο Λάτση με βάση τη Γενεύη. Την ίδια ώρα, το John S. Latsis Public Benefit Foundation δηλώνει επίσημα ως έδρα το Vaduz του Liechtenstein. Το ίδιο το ίδρυμα το αναφέρει ρητά.

Αυτό δεν είναι κατηγορία. Είναι στοιχείο. Και ως στοιχείο λέει πολλά.

Δείχνει ότι η οικονομική δύναμη και η κοινωφελής εικόνα δεν αναπτύσσονται στο κενό. Αναπτύσσονται μέσα από μια διεθνή διάταξη που δεν είναι καθόλου τυχαία.

Αυτό έχει πολιτική σημασία. Γιατί στην Ελλάδα η λέξη “ευεργέτης” λειτουργεί σαν αποσμητικό εξουσίας. Δεν ακυρώνει τις δύσκολες ερωτήσεις. Τις κάνει απλώς λιγότερο ενοχλητικές.

Το ίδρυμα υπάρχει, χρηματοδοτεί δράσεις, παράγει κοινωνικό έργο. Αλλά ταυτόχρονα λειτουργεί και ως μηχανισμός νομιμοποίησης ενός ονόματος που δεν βρίσκεται μόνο στον πολιτισμό και στην παιδεία, αλλά και στον πυρήνα της οικονομικής ισχύος.

Το Ελληνικό δεν ήταν απλώς deal.Ήταν πολιτική απόφαση με ιδιωτικό κερδισμένο!

Εδώ βρίσκεται ένα από τα μεγαλύτερα ψέματα της μεταπολιτευτικής δημόσιας συζήτησης: ότι το Ελληνικό ήταν απλώς μια μεγάλη επένδυση. Όχι. Το Ελληνικό ήταν κάτι πολύ περισσότερο. Ήταν το σημείο όπου το κράτος, η αφήγηση της “ανάπτυξης” και ο μεγάλος ιδιωτικός developer ενώθηκαν σχεδόν σε ένα σώμα.

Η LAMDA Development δηλώνει στην ετήσια έκθεσή της ότι ο Latsis Group είναι ο ιδρυτικός και βασικός μέτοχός της, ελέγχοντας περίπου 43,8%. Δεν μιλάμε, λοιπόν, για μια ουδέτερη εταιρεία που έτυχε να πάρει το μεγαλύτερο αστικό project της χώρας. Μιλάμε για project στον πυρήνα του οποίου βρίσκεται ο όμιλος Λάτση.

Το ίδιο το τίμημα της συναλλαγής για την Elliniko S.A. καταγράφηκε στα 915 εκατ. ευρώ, με την ολοκλήρωση της μεταβίβασης να συνοδεύεται από πρώτη δόση 300 εκατ. ευρώ και πρόσθετες εγγυήσεις, όπως ανέφερε η Καθημερινή. Η ουσία, όμως, δεν είναι το λογιστικό σχήμα.

Η ουσία είναι ότι μια εμβληματική δημόσια έκταση πέρασε σε καθεστώς ιδιωτικής υπεραξίας μέσα από ένα πλαίσιο που αντιμετωπίστηκε πολιτικά ως σχεδόν αδιαπραγμάτευτη εθνική ανάγκη.

Εδώ πρέπει να είμαστε σοβαροί. Δεν χρειάζονται φτηνά συνθήματα για τα ευρώ ανά τετραγωνικό. Το βαθύτερο θέμα είναι πολύ πιο βαρύ: το Ελληνικό δεν παραδόθηκε μόνο ως ακίνητο. Παραδόθηκε ως μοντέλο για το πώς το κράτος χτίζει στρατηγική αφήγηση γύρω από μια ιδιωτική αξιοποίηση.

Και αυτό είναι πολιτική ισχύς στην πιο καθαρή μορφή της.

Το Mall ήταν η στιγμή που το δικαστήριο είπε «παράνομο» και το σύστημα απάντησε «θα το τακτοποιήσουμε»

Η υπόθεση του The Mall Athens είναι από εκείνες τις ιστορίες που δεν χωρούν εύκολα στην επίσημη εθνική αυτοεικόνα. Γιατί εδώ δεν μιλάμε για φήμη. Μιλάμε για καθαρή δικαστική διατύπωση.

Η Καθημερινή κατέγραψε το 2014 ότι το Συμβούλιο της Επικρατείας έκρινε πως το εμπορικό κέντρο στο Μαρούσι είχε ανεγερθεί παράνομα. Αυτό είναι κομβικό. Γιατί δείχνει ότι ένα από τα πιο εμβληματικά projects του μεταολυμπιακού real estate δεν ήταν απλώς “επιθετικό επιχειρείν”. Ήταν έργο που το ανώτατο διοικητικό δικαστήριο της χώρας είπε ξεκάθαρα ότι δεν έπρεπε να έχει γίνει έτσι.

Και μετά μπήκε σε λειτουργία το γνώριμο ελληνικό μοντέλο. Όταν ένα έργο έχει αποκτήσει μέγεθος, χρήμα και πολιτική αξία, το κράτος δεν βιάζεται να το γκρεμίσει. Βιάζεται να βρει μηχανισμό να το απορροφήσει. Οι δημόσιες συζητήσεις που ακολούθησαν για ειδικές ρυθμίσεις και διαδικασίες στρατηγικής επένδυσης έδειξαν ακριβώς αυτό: ότι το τετελεσμένο, όταν είναι αρκετά μεγάλο, αποκτά θεσμική αντοχή.

Να η βρωμιά που υπάρχει πραγματικά. Όχι το Facebookικό “όλα σκάνδαλο”, αλλά αυτό: στην Ελλάδα, το μεγάλο οικονομικό τετελεσμένο συχνά δεν τιμωρείται. Θεσμοποιείται.

Τα διυλιστήρια δεν είναι μόνο ιστορία κερδοφορίας. Είναι ιστορία εδάφους, ρύπανσης και κοινωνικού κόστους

Στο κομμάτι των διυλιστηρίων, έχει γραφτεί πολύ πρόχειρο πράγμα. Χρειάζεται καθάρισμα.

Η επίσημη ιστορία της HELLENiQ ENERGY είναι σαφής: το πρώτο διυλιστήριο αργού στον Ασπρόπυργο άρχισε να λειτουργεί το 1958, ενώ το διυλιστήριο PETROLA HELLAS του ομίλου Ι. Λάτση τέθηκε σε λειτουργία το 1971 στην Ελευσίνα. Άρα, οι ατάκες που τα κάνουν όλα ένα και ρίχνουν τα πάντα στο ίδιο έτος και στο ίδιο σημείο είναι απλώς κακή δημοσιογραφία.

Αλλά εδώ η διόρθωση δεν αθωώνει τίποτα. Το αντίθετο. Επιτρέπει να δούμε το αληθινό μέγεθος του θέματος. Για δεκαετίες, η δυτική Αττική έγινε το πεδίο όπου η βιομηχανική ανάπτυξη, τα διυλιστήρια και η ενεργειακή οικονομία φόρτωσαν τεράστιο βάρος σε περιοχές και ανθρώπους. Η σύνδεση του ονόματος Λάτση με την Petrola στην Ελευσίνα είναι ιστορικό δεδομένο. Και αυτή η σύνδεση δεν έχει μόνο οικονομική διάσταση. Έχει και γεωγραφία ισχύος.

Με απλά λόγια: το χρήμα δεν γράφεται μόνο σε ισολογισμούς.
Γράφεται και πάνω στο έδαφος.
Και στην Ελλάδα, πολλές φορές γράφτηκε στη δυτική Αττική.

Η δύναμη αυτού του ονόματος δεν βρίσκεται σε ένα σκάνδαλο. Βρίσκεται στη διασπορά.

Αυτό είναι το πιο κρίσιμο σημείο του συγκεκριμένου άρθρου, οι πιο ισχυρές οικογένειες δεν επιβιώνουν επειδή κρύβουν τέλεια τα ίχνη τους. Επιβιώνουν επειδή απλώνουν την επιρροή τους τόσο πολύ, ώστε κανένα μεμονωμένο κομμάτι να μην μοιάζει από μόνο του καθοριστικό.

Στην περίπτωση Λάτση, ο χάρτης είναι σχεδόν σχολικό παράδειγμα.

• Τράπεζες και διεθνής χρηματοοικονομική παρουσία.
• Ελβετική βάση και ενδιάμεσες δομές.
• Βασικός έλεγχος στη Lamda και άρα ρόλος στο Ελληνικό.
• Ιστορική σύνδεση με την ενεργειακή βιομηχανία και τη δυτική Αττική.
• Κοινωφελές περίβλημα με διεθνή έδρα και υψηλή δημόσια αποδοχή.

Αυτό δεν είναι τυχαία διασπορά. Είναι μηχανισμός.

Το πραγματικό συμπέρασμα

Το λάθος πολλών είναι ότι ψάχνουν έναν μεγάλο ένοχο, μια “καπνισμένη κάννη”, ένα εύκολο σκάνδαλο που θα τα εξηγήσει όλα. Έτσι δεν λειτουργεί η πραγματική εξουσία. Η πραγματική εξουσία λειτουργεί πιο κομψά. Πιο σιωπηλά. Πιο ανθεκτικά.

Ο φάκελος Λάτση δεν δείχνει απλώς έναν δισεκατομμυριούχο. Δείχνει πώς στήνεται μια πολυεπίπεδη ισχύς στην Ελλάδα: με τραπεζική βαρύτητα, διεθνείς δομές, real estate στρατηγικής σημασίας, ενεργειακό παρελθόν και κοινωφελές προφίλ που αμβλύνει την κοινωνική σύγκρουση.

Αυτός είναι ο πραγματικός πυρήνας της ιστορίας. Όχι ότι “όλα είναι σκάνδαλο”.

Αλλά ότι το σύστημα είναι τόσο καλά στημένο, που δεν χρειάζεται να φαίνεται ως σκάνδαλο για να λειτουργεί υπέρ των ισχυρών.

Και κάπως έτσι φτάνουμε στην αλήθεια πίσω από το όνομα:
ο Λάτσης δεν είναι απλώς πρόσωπο.
Είναι δομή.